Welke hormoonwaarden moet ik laten testen? De complete gids

Je bent bij de huisarts geweest. Vermoeid, chagrijnig, buikpijn, slaapproblemen. De bloeduitslag komt terug: hormoonwaarden normaal. En toch voel jij je allesbehalve normaal, hoe dan?

Hormoonwaarden testen in Nederland gebeurt lang niet altijd volledig, en zeker niet altijd op het juiste moment in je cyclus. In deze gids zetten we uiteen welke hormoonwaarden zinvol zijn om te testen, wanneer je dat het beste doet, en wat de uitslag je eigenlijk vertelt.

Waarom standaard bloedtests vaak tekortschieten

Bij hormonale klachten vraagt een huisarts doorgaans TSH (schildklier) aan, soms aangevuld met FSH. Dat is het. Voor vrouwen met complexe, cyclische klachten is dat simpelweg te weinig.

De redenen zijn praktisch: een standaard consult duurt tien minuten, richtlijnen schrijven geen uitgebreide hormoonstrategieen voor bij vage klachten en hormonale gezondheid is nu eenmaal geen specialisatie van de huisarts. Dat is geen verwijt aan individuele artsen. Het is een systeemprobleem.

Wat je zelf kunt doen: goed geïnformeerd het gesprek ingaan. Weten wat je wilt laten testen én waarom maakt het makkelijker om een gerichte aanvraag te doen.

De hormoonwaarden die het waard zijn om te testen

Oestradiol (E2)

Oestradiol is de meest actieve vorm van oestrogeen in je lichaam. Het beïnvloedt je cyclus, je huid, je hersenfunctie, je botdichtheid en je stemming. Te hoog oestradiol (oestrogeendominantie) kan leiden tot PMS, endometriose, zware menstruaties en gevoelige borsten. Te laag geeft klachten zoals opvliegers, vaginale droogheid en concentratieproblemen (vaak rondom de overgang).

Wanneer testen: Dag 2-3 van je cyclus voor een basismeting. Dag 21 (of 7 dagen na ovulatie) voor de verhouding met progesteron.

Over de waarden: Wat normaal is op dag 3 verschilt volledig van wat je op dag 21 verwacht. De fase van je cyclus bepaalt alles.

Progesteron, dag 21 is het enige moment dat telt

Progesteron wordt aangemaakt in de tweede helft van je cyclus. Het kalmeert je zenuwstelsel, bevordert slaap en beschermt tegen de effecten van oestrogeen.

Een laag progesteron is een van de meest voorkomende, maar ook meest over het hoofd geziene oorzaken van PMS, angstgevoelens in de tweede cyclushelft en slaapproblemen voor je menstruatie.

Wanneer testen: Op dag 21 van een 28-daagse cyclus, of precies zeven dagen na je ovulatie. Alleen op dat moment is de meting representatief. Op dag 3 is progesteron altijd laag, dat hoort zo. Een meting op een willekeurig moment heeft nauwelijks diagnostische waarde.

Wat vrouwen veel tegenkomen: progesteron wordt gemeten op een willekeurige dag, de waarde is “normaal”, en niemand vertelt je dat dit buiten de luteale fase altijd laag is. Vraag expliciet om een meting op dag 21 van een 28-daagse cyclus.

FSH en LH

Follikelstimulerend hormoon (FSH) en luteïniserend hormoon (LH) worden aangemaakt door de hypofyse en sturen je eierstokken aan.

FSH stijgt als de eierstokken minder goed reageren, zoals bij de overgang of bij POI (premature ovarian insufficiency). LH piekt vlak voor de ovulatie. Een chronisch verhoogd LH ten opzichte van FSH kan wijzen op PCOS.

Wanneer testen: Dag 2-3 van de cyclus.

Testosteron, totaal en vrij

Testosteron is geen mannenhormoon. Vrouwen hebben het ook nodig voor energie, libido, spierkracht en mentale scherpte. Zowel te veel als te weinig geeft klachten.

Te hoog testosteron: hormonale acne, overmatige haargroei, onregelmatige cyclus, mogelijk PCOS. Te laag: vermoeidheid, laag libido, moeite met concentreren.

Vraag om beide: totaal testosteron én vrij testosteron. Het vrije gedeelte is biologisch actief. Een normaal totaal testosteron met een laag vrij testosteron kan nog steeds klachten geven.

DHEA-S

DHEA-S is een bijnierhormoon dat als voorloper dient voor zowel oestrogeen als testosteron. Het speelt een rol in energie, immuunfunctie en herstel van stress. Chronische stress put de bijnieren uit, wat uiteindelijk tot lage DHEA-S leidt.

Cortisol, via speeksel, niet via bloed

Cortisol is je stresshormoon, aangemaakt door de bijnieren. Het heeft een dagritme: hoog in de ochtend, laag in de avond. Een enkelvoudige bloedmeting geeft alleen een momentopname en vertelt je weinig.

Beter is een 4-punts speekseltest, waarbij je op vier momenten over de dag speeksel afneemt. Zo zie je het volledige cortisolritme. Deze test wordt niet vergoed vanuit de basisverzekering en vraag je aan via een functioneel medisch lab.

Waarom het ertoe doet: een verstoord cortisolritme raakt direct je slaap, energieniveau, gewicht en andere hormonen, waaronder progesteron en schildklierhormonen.

Schildklierhormonen, het volledige panel

Bij schildklierklachten vraagt een huisarts standaard TSH aan. Maar TSH is een signaalstof van de hypofyse. Het vertelt je hoe hard de hypofyse schreeuwt, niet hoe goed de schildklier zelf werkt.

Een volledig schildklierpanel bestaat uit:

• TSH, het standaard hormoon, maar niet het enige
• FT3 (vrij T3), het actieve schildklierhormoon dat in je cellen werkt
• FT4 (vrij T4), het opslaghormoon dat omgezet wordt naar T3
• Anti-TPO antilichamen, voor het opsporen van Hashimoto
• Anti-TG antilichamen, aanvullend bij vermoeden van Hashimoto

Veel vrouwen met Hashimoto hebben jaren een normaal TSH, terwijl de antilichamen al actief zijn en klachten veroorzaken.

Insuline en nuchtere glucose

Insulineresistentie is sterk gelinkt aan hormonale disbalans, zeker bij PCOS. Toch wordt insuline zelden standaard gemeten.

Vraag om nuchtere insuline én nuchtere glucose. De verhouding daartussen (HOMA-IR) geeft een beeld van je insulinegevoeligheid. Een normale nuchtere glucose sluit insulineresistentie niet uit als de insuline zelf al verhoogd is.

Vitamine D

Vitamine D is technisch gezien een hormoon. Het speelt een rol in je immuunsysteem, je stemming, je slaap en de regulatie van andere hormonen. In Nederland is een tekort extreem gebruikelijk, zeker in de wintermaanden.

De referentiewaarden van labs beginnen vaak bij 50 nmol/L als “voldoende”. Functioneel gezien streven veel gezondheidsspecialisten naar 80-120 nmol/L.

Ferritine

Ferritine is de opslagvorm van ijzer. Vrouwen met zware menstruaties of endometriose lopen een verhoogd risico op ferritinetekort. Lage ferritine veroorzaakt vermoeidheid, haaruitval, kortademigheid en concentratieproblemen. Klachten die makkelijk worden afgeschreven als “stress” of “hormonen”.

Hemoglobine kan normaal zijn terwijl ferritine al laag is. Vraag expliciet om ferritine, niet alleen om “ijzer”.

Het verschil tussen “normaal bereik” en optimaal

Referentiewaarden op een laboratoriumuitslag zijn gebaseerd op de gemiddelde populatie die het lab test, inclusief mensen die zich niet gezond voelen. Normaal betekent: jij valt binnen de middelste 95% van alle mensen die dit lab testen. Het zegt niets over hoe je je optimaal voelt.

Een vitamine D van 52 nmol/L is normaal. Toch kan een vrouw zich er miserabel bij voelen. Een progesteron van 8 nmol/L op dag 21 valt binnen de norm, maar is klinisch aan de lage kant voor een gezonde luteale fase.

Vraag bij je uitslagen niet alleen “is het normaal?” maar ook: “Is het optimaal voor hoe ik mij wil voelen?”

Wanneer zelf een test aanvragen?

Als je huisarts een bepaalde test niet wil aanvragen, heb je in Nederland een aantal opties:

• Via een gespecialiseerde gynaecoloog of endocrinoloog, vraag een verwijzing

• Via een functioneel medisch arts of orthomoleculair arts, die een uitgebreider panel aanvragen. Check hiervoor mijn aanbod.

• Zelftesten via een erkend lab, in Nederland zijn er labs waar je zelf een hormoonpanel kunt aanvragen, zoals Synlab of Dutch Test via een geaccrediteerde aanbieder

Houd altijd rekening met de timing in je cyclus. Een test op het verkeerde moment geeft misleidende informatie.

Wat nu?

Weten welke tests zinvol zijn, is de eerste stap. De volgende stap is onderzoeken aanvragen en begrijpen wat de uitslagen betekenen en wat je ermee kunt doen. Dat is precies waar een hormooncoachingstraject bij kan helpen.

Bij Hormonen in Balans begeleid ik vrouwen bij het interpreteren van hun uitslagen, het stellen van de juiste vragen en het aanpakken van de onderliggende oorzaken, niet alleen de symptomen.

Ben je benieuwd of een coachingstraject iets voor jou is? Check vooral mijn aanbod of neem contact met mij op.